طرح درس آموزشی

علوم چهارم | سنگ‌ها

طرح درس کامل با رویکرد مشاهده، تجربه عملی، تحلیل پدیده‌های طبیعی، گفت‌وگوی کلاسی، انتقال یادگیری و ارزشیابی عملکردی

پایه تحصیلی چهارم ابتدایی
موضوع درس سنگ‌ها
زمان ۴۵ دقیقه
01

محتوا؛ مفاهیم و مهارت‌ها

مفاهیم و مهارت‌های مورد انتظار در فرایند یادگیری

مفاهیم

  • آشنایی با سنگ‌ها به عنوان اجزای طبیعی محیط اطراف
  • تفاوت سنگ‌ها از نظر اندازه، شکل، رنگ، زبری و صافی
  • تأثیر عوامل طبیعی مانند آب رودخانه و برخورد سنگ‌ها بر تغییر شکل و اندازه‌ی سنگ‌ها
  • آشنایی با انواع سنگ‌ها (آذرین، رسوبی، دگرگونی)
  • شناخت سنگ‌های رسوبی و چگونگی تشکیل آنها
  • ارتباط بین موقعیت سنگ‌ها در رودخانه و میزان گردی یا تیزی آنها

مهارت‌ها

  • مهارت مشاهده‌ی دقیق از طریق لمس و دیدن سنگ‌ها
  • مهارت مقایسه و طبقه‌بندی سنگ‌ها بر اساس ویژگی‌های ظاهری
  • مهارت بحث و گفت‌وگو و پاسخ به پرسش‌های معلم
  • مهارت انجام فعالیت عملی (کشیدن سکه روی سنگ و بررسی اثر آن)
  • مهارت نتیجه‌گیری از تصاویر و فیلم‌های آموزشی
  • مهارت بیان و نوشتن آموخته‌ها در قالب توضیح برای دیگران (ارزشیابی پایانی)
  • تقویت کار گروهی و رعایت نوبت در فعالیت‌ها
02

پیامد یادگیری

پس از پایان این درس انتظار می‌رود دانش‌آموز:
✓ بتواند سنگ‌ها را از نظر اندازه، شکل، زبری و صافی با یکدیگر مقایسه کند.
✓ با لمس و مشاهده، تفاوت‌های ظاهری سنگ‌ها را تشخیص دهد.
✓ توضیح دهد که چرا سنگ‌ها در مسیر رودخانه تغییر شکل می‌دهند و هرچه به پایین رودخانه می‌رویم گردتر می‌شوند.
✓ با فعالیت عملی کتاب (کشیدن سکه روی سنگ)، ویژگی‌های سنگ‌ها را بررسی کند.
✓ انواع سنگ‌ها را بشناسد و سنگ‌های رسوبی را از سایر سنگ‌ها تشخیص دهد.
✓ نحوه‌ی تشکیل سنگ‌های رسوبی را به زبان ساده توضیح دهد.
✓ بتواند آموخته‌های خود را به صورت شفاهی یا نوشتاری برای دیگران، مانند دانش‌آموزان پایه‌ی پایین‌تر، بیان کند.
✓ در فعالیت‌های گروهی، نظم، همکاری و رعایت نکات بهداشتی را رعایت نماید.
03

مراحل یادگیری و تکالیف عملکردی

شرح فعالیت‌ها، منابع، زمان، هدایت معلم و تحلیل هر مرحله
01

برقراری ارتباط

ایجاد ارتباط حسی و عینی دانش‌آموزان با موضوع درس
۵ تا ۷ دقیقه

در ابتدای درس، معلم با پهن کردن سفره‌ی یکبارمصرف روی زمین و قرار دادن سنگ‌هایی با اندازه‌ها و شکل‌های مختلف، زمینه‌ی ارتباط دانش‌آموزان با موضوع درس را فراهم کرد. دانش‌آموزان به صورت گروهی اطراف سنگ‌ها قرار گرفتند و با لمس آنها، تجربه‌ای عینی و حسی از سنگ‌ها به دست آوردند. سپس با طرح پرسش‌هایی درباره‌ی تفاوت‌های سنگ‌ها، ارتباط دانش‌آموزان با محتوای درس برقرار شد.

م مواد و منابع یادگیری

سفره‌ی یکبارمصرف و مجموعه‌ای از سنگ‌ها با اندازه‌ها و شکل‌های مختلف

ت تحلیل و تفسیر

در این مرحله، دانش‌آموزان با لمس و مشاهده‌ی سنگ‌ها توانستند تفاوت‌های ظاهری آنها را شناسایی کنند و بر اساس تجربه‌ی مستقیم، به بیان شباهت‌ها و تفاوت‌ها بپردازند. این فعالیت باعث فعال شدن دانش پیشین دانش‌آموزان شد و زمینه‌ی لازم برای درک مفاهیم بعدی درس، به‌ویژه تغییر شکل سنگ‌ها و انواع آنها، فراهم گردید.

02

به تجربه گذاشتن

مشاهده، لمس، مقایسه و انجام فعالیت عملی
۱۵ تا ۲۰ دقیقه

دانش‌آموزان پس از برقراری ارتباط اولیه با موضوع درس، به صورت گروهی به بررسی سنگ‌ها پرداختند. آنها با لمس و مشاهده‌ی سنگ‌ها، ویژگی‌هایی مانند اندازه، شکل، زبری و صافی را شناسایی کردند. سپس مطابق با فعالیت کتاب علوم، چهار سنگ را انتخاب و شماره‌گذاری کرده و با کشیدن سکه روی هر سنگ، تفاوت اثر ایجادشده را مشاهده نمودند. در ادامه، دانش‌آموزان نتایج مشاهده‌های خود را به صورت گروهی مطرح کرده و پاسخ فعالیت را در کتاب‌های خود نوشتند.

م مواد و منابع یادگیری

سنگ‌های متنوع با اندازه‌ها و شکل‌های مختلف، سفره‌ی یکبارمصرف، سکه و کتاب علوم

ت تحلیل و تفسیر

در این مرحله، دانش‌آموزان با انجام فعالیت‌های عملی و تجربه‌ی مستقیم، توانستند ویژگی‌های سنگ‌ها را بهتر درک کرده و آنها را با یکدیگر مقایسه کنند. این تجربه باعث تقویت مهارت مشاهده، نتیجه‌گیری و ارتباط بین فعالیت عملی و مفهوم علمی شد و زمینه‌ی درک مراحل بعدی درس، مانند بررسی تغییر شکل سنگ‌ها در طبیعت، را فراهم کرد.

03

به کاربستن

استفاده از آموخته‌ها در موقعیت‌های جدید
۱۵ تا ۲۰ دقیقه

در این مرحله، معلم با نمایش تصویری از رودخانه، از دانش‌آموزان خواست تا آموخته‌های خود درباره‌ی ویژگی‌های سنگ‌ها را در موقعیتی جدید به کار ببرند. دانش‌آموزان با مشاهده‌ی تصویر توضیح دادند که چرا سنگ‌های بالادست رودخانه بزرگ‌تر و تیزتر هستند و هرچه به سمت پایین‌دست می‌رویم، سنگ‌ها در اثر برخورد و حرکت در آب کوچک‌تر و گردتر می‌شوند. در ادامه، معلم با نمایش دو تصویر واقعی دیگر، از دانش‌آموزان خواست تا بر اساس دانسته‌های خود، درباره‌ی نوع سنگ‌ها و نحوه‌ی شکل‌گیری آنها توضیح دهند. سپس معلم به معرفی انواع سنگ‌ها پرداخت و با تأکید بر سنگ‌های رسوبی، ویژگی‌ها و چگونگی تشکیل آنها را بیان کرد. در پایان، دانش‌آموزان با مشاهده‌ی فیلم آموزشی سنگ‌های رسوبی، آموخته‌های خود را تثبیت و تکمیل کردند.

م مواد و منابع یادگیری

تصاویر رودخانه، تصاویر واقعی سنگ‌ها، فیلم آموزشی، رایانه یا ویدئوپروژکتور

ت تحلیل و تفسیر

در این مرحله، دانش‌آموزان توانستند دانش به‌دست‌آمده از تجربه‌های قبلی را در تحلیل تصاویر واقعی و توضیح پدیده‌های طبیعی به کار ببرند. این فرایند باعث تعمیق یادگیری، درک ارتباط بین مفاهیم علمی و دنیای واقعی و تثبیت مفهوم سنگ‌های رسوبی شد.

04

به اشتراک گذاشتن

بیان دیدگاه‌ها و گفت‌وگوی علمی در کلاس
۸ تا ۱۰ دقیقه

در این مرحله، از دانش‌آموزان خواسته شد مشاهده‌ها، نتیجه‌گیری‌ها و آموخته‌های خود درباره‌ی ویژگی‌های سنگ‌ها، تغییر شکل آنها در مسیر رودخانه و سنگ‌های رسوبی را با همکلاسی‌های خود به اشتراک بگذارند. دانش‌آموزان دیدگاه‌های خود را به صورت شفاهی بیان کردند و درباره‌ی تفاوت پاسخ‌ها با یکدیگر گفت‌وگو نمودند. همچنین پاسخ‌های نوشته‌شده در کتاب علوم به صورت جمعی بررسی و تکمیل شد.

م مواد و منابع یادگیری

کتاب علوم و تصاویر آموزشی نمایش‌داده‌شده در کلاس

ت تحلیل و تفسیر

به‌اشتراک‌گذاشتن آموخته‌ها باعث تثبیت مفاهیم، تقویت مهارت بیان و افزایش اعتمادبه‌نفس دانش‌آموزان شد. همچنین دانش‌آموزان با شنیدن دیدگاه‌های مختلف، درک عمیق‌تری از مفاهیم علمی درس به دست آوردند.

05

انتقال به موقعیت جدید و تکالیف عملکردی

انتقال آموخته‌ها به موقعیتی متفاوت و واقعی
۱۰ تا ۱۵ دقیقه

برای انتقال یادگیری به موقعیتی جدید، از دانش‌آموزان خواسته شد تصور کنند که قرار است آموخته‌های خود درباره‌ی سنگ‌ها را برای دانش‌آموزان پایه‌ی سوم توضیح دهند. دانش‌آموزان به صورت فردی، یک برگه دریافت کردند و آنچه از ویژگی‌های سنگ‌ها، تغییر شکل آنها در طبیعت و سنگ‌های رسوبی آموخته بودند را به زبان ساده و قابل فهم نوشتند. این فعالیت به دانش‌آموزان کمک کرد تا مفاهیم آموخته‌شده را در موقعیتی متفاوت و واقعی به کار ببرند.

م مواد و منابع یادگیری

برگه‌ی کاغذ، مداد یا خودکار

ت تحلیل و تفسیر

این تکلیف عملکردی نشان داد که دانش‌آموزان توانسته‌اند مفاهیم درس را در موقعیتی جدید و واقعی به کار ببرند. همچنین مهارت انتقال یادگیری، نوشتن و بیان مفاهیم علمی در سطحی ساده‌تر در دانش‌آموزان تقویت شد.

06

سنجش آموخته‌ها

ارزشیابی شفاهی و عملکردی از یادگیری دانش‌آموزان
در طول تدریس و ۱۰ تا ۱۵ دقیقه پایانی کلاس

در طول تدریس، معلم با طرح پرسش‌های شفاهی درباره‌ی تفاوت‌های سنگ‌ها، تغییر شکل آنها در مسیر رودخانه و ویژگی‌های سنگ‌های رسوبی، میزان یادگیری دانش‌آموزان را بررسی کرد. همچنین در پایان درس، دانش‌آموزان با انجام تکلیف عملکردی نوشتاری، آموخته‌های خود را به زبان ساده و قابل فهم بیان کردند.

م مواد و منابع یادگیری

پرسش‌های شفاهی، برگه‌ی کاغذ و کتاب علوم

ت تحلیل و تفسیر

سنجش آموخته‌ها نشان داد که دانش‌آموزان توانسته‌اند ویژگی‌های سنگ‌ها، نحوه‌ی تغییر شکل آنها در طبیعت و مفهوم سنگ‌های رسوبی را درک کنند و این آموخته‌ها را به صورت شفاهی و نوشتاری بیان نمایند.